عليرضا عضد الملك
39
سفرنامه عضد الملك به عتبات ( فارسى )
قاهره هستند . رعاياى سياوشان نيمى رستاقند 80 و نيمى خلج 81 و از آن است كه رستاقهاى سياوشان كلجه نمد را نيكو مىمالند و براى فروش به اطراف مىبرند . آن روز و آن شب را در آنجا بوديم و آقا حسين قمى آن روز مقارن مغرب آمد . شب سرد شد ، چنانكه وقت سحر تا آتش نيفروختند ، نتوانستيم از رختخواب برخيزيم . و السلام شنبه بيست و سوم [ ذى القعده ] از سياوشان به عزم آهنگران حركت نموده ، وقت طلوع آفتاب روانه شديم ؛ مسافتى چندان نيست ، ولى رعايت دواب مكارى در نظر بود . سلطانآباد و مزارع بسيار در يسار جاده واقع است و در طرف يمين كه شمال جلگه است ، قراء معتبرآباد هست از جمله نجفآباد ، ملكى ميرزا اسماعيل سلطان پسر زمان خان است ؛ سابق در فوج فراهان سلطان بوده . نجفآباد ديهى است آباد و رعيتش از صد خانوار افزون است . دو هزار و پانصد متجاوز گوسفند دارند . بالاى نجفآباد صحارى زلفآباد است و آن تا عهد خاقان خلد آشيان انار اللّه برهانه ، آباديش مسكون و زارعينش فراهم بودند ، از قرارى كه رعاياى آن حدود مذكور داشتند ، ايمانى خان ، برحسب حكم ديوان ، [ آن را ] خراب كرده و رعيتش را متفرق ساخته ؛ سببش معلوم نشد . صحرايى وسيع و آبى فراوان دارد . از دهات ديگر مىروند و آن اراضى را بدان آب زراعت مىنمايند . قريهء نوده ملك ميرزا نصر اللّه مستوفى بالاى اراضى زلفآباد است . آبادى و استعداد آنجا را بسى وصف كردند ، از جمله باغى جديد طرح نمودهاند كه دوازده هزار درخت و چهارصد كوزه تاك دارد . و از جمله يكى فرمهين است ؛ ملكى رعايا است كه شعيرى دويست تومان خريد و فروش مىشود . در آن جلگه غله و پنبه و كرچك و خربزه و هندوانه ، نيكو به عمل آيد . بلوك دولاخور هم در يسار جاده است و از مزارع آن بلوك در كنار راه ، نصرآباد و مصلحآباد خالصه 82 است . مصلحآباد تيول ميرزا حسين قلى پيشكار سلطانآباد است . بعد از آن قراء ، به فاصلهء ربع فرسنگ مزرعه و لاشهگرد است و رعيّتى است . آبى كم ، رعيّتى بىچاره ، منالى 83 زياد دارد . اين فدوى استحقاق آنها را فزون از اندازه مشاهده نمودم . رعاياى آنجا به حدى از دست رفته و پريشانند كه قدرت تنقيه 84 قنات ندارند و پيوسته قطرات دموعشان 85 به جاى آب كهريز از ديدگان جارى است و زبان حالشان بدين مقال گويا : بعد از اين در عوض اشك دل آيد بيرون * آب از چشمه چو كم گشت گل آيد بيرون در اين مورد هرگاه بذل توجهى از اولياى دولت روزافزون بشود خيلى بهموقع است . محاذى آن مزرعه ، مزرعهء حلتآباد 86 است ، ملكى جناب جلالتمآب آقاى مستوفى الممالك